تاريخي -
تل بليس(تل ابليس)، غبيرا، ارگ بردسير، خانه بهادر الملك، خانه
مازولي، برج نگار، قلعه و برج ماهونك، قلعه كهنه، قلعه جلال آباد،
برج بهرامجرد، قلعه ترشاب، برج محله سلورد، برج قريت العرب، برج
كمال آباد، برج يوسف علي، حمام قديمي قريت العرب، حمام قديمي لاله
زار، شير سنگي، تپه آسياب، قلعه ديو، آسياب آبي ترشاب و
آسياب حنيفه
مذهبي - پير
جارسوز(پير برحق)، امام زاده سيدمحمد(ع)، مسجد جامع بردسير،
عمارت زرتشتيها، قدمگاه حضرت ابوالفضل(ع)، قدمگاه خضرنبي، امام
زاده عبدالله، زيارتگاه خواجه بدرالدين نگار، امام زاده عباس،
مقبره شيخ محمد كاكو و امام زاده سيد شمس الدين لاله زار
طبيعي - لاله زار،
روستاي بيدخوان، روستاي باغ بزم، روستاي باب زنگوئيه، درياچهها: ترشاب و حلبي ساز،
چشمههاي آبگرم: لاله زار،شيرينك،آب خدادادي،اميره كيخسروي و آبگرم
رنگ
تاريخي:
تل
بليس(تل ابليس)
از جمله آثار باستاني و مواريث
گرانقدري كه حديث تاريخ هزاران ساله بردسير را بيان ميكند، تل
بليس است. اين تل در 74 كيلومتري جنوب غربي كرمان و در دشت بردسير
و 3 كيلومتري روستاي دشتكار واقع شده كه بر اساس اعلام صاحب نظران
جهاني، قريب به پنج هزار سال پيش از اين براي نخستين بار، ساكنان
آن به صنعت ذوب مس دست يافتند و در اين محل كورههايي بر پا كردند.
بر اساس نظر مرحوم دكتر برومند سعيد ،زبانشناس و مدرس دانشگاه، نام
اين تل "بليس" است كه بدليل دشواري در اداي آن و آسان بودن بيان
اين واژه، الفي در ابتداي آن منظور و به نام تل ابليس معروف شده ،
"بليس" به معناي شهر است. در سال 1314 شمسي "اوريل اشتاين" سياح
و باستانشناس انگليسي از اين تپه ديدن كرد و از سفالهاي پراكنده و
آثار موجود در اين محل نمونه برداري كرد. نتايج بررسي فوق نشان
داد كه تل مذكور در سال 1314 داراي 1200 متر طول (شمالي-جنوبي)،
800 متر عرض (شرقي-غربي) و 11 متر ارتفاع بوده. در آن تاريخ بعلت
وجود آثار باستاني پعنوان يك تپه پيش از تاريخ در استان كرمان
معرفي شد. تا سال 1344 هيچگونه مطالعه باستان شناسي ديگر در مورد
تپه مورد نظر صورت نگرفت.
غبيرا
غبيرا شهر باستاني قبل از اسلام در بردسير است و از جمله آثار
ارزشمندي است كه ميتواند به عنوان رد پاي تاريخ بردسير مورد توجه
قرار گيرد. غبيرا در همان جهت جغرافيايي تل ابليس قرار دارد كه در
چهار فصل توسط متخصصان مدرسه مطالعات شرقي لندن و مركز باستان
شناسي ايران طي سالهاي 1351 تا 1355 مورد بررسي و كندوكاو قرار
گرفت. حاصل اين مطالعات به صورت كتابي انتشار يافته است.
از اشيائي كه از كاوش در اين محل كشف شده، كاسه مفرغي است كه مربوط
به دوران سلجوقيان ميباشد.*
ارگ بردسير
اين اثر در مركز شهر و روبروي مسجد جامع، كه خود نيز
از آثار قديمي است، قرار دارد. مساحت آن بيش از 2300 متر مربع ميباشد كه بطور
ميانگين 8 متر بالاتر از سطح خيابان است. قدمت اين ارگ به بيش از 300 سال قبل ميرسد. فضاهاي بيرون آمده در كاوشهاي مختلف، از جمله يك حياط با چهار ايوان قرينه كه
داراي هشت ورودي است، و نيز ساير امكانات سكونتي از قبيل آشپزخانه و سيستم آبرساني
بيانگر اين واقعيت است كه ارگ بردسير روزگاري مكان مناسبي براي سكونت حاكمان
به شمار ميرفته و بعنوان يك قلعه نظامي مطرح بوده. در سفال دهانه يكي
از حلقههاي چاه با خط نستعليق اين عبارت نوشته شده "محمد قلي سنه 1123"، كه تاريخ
ساخت بنا را نشان ميدهد. مصالح به كار رفته در ساخت اين بنا خشت خام است و در
مواردي مانند فرش حياط و ساخت حوض، ازآجر استفاده شده. براي تامين آب مورد نياز،
از چاههاي موجود در ارگ استفاده ميشده. آب پس از طي مسير شيبداري
از چاه يا آب انبار تا تنبوشه وسط حوض به صورت فواره ظاهر ميشده و به آن زيبايي خاصي
ميبخشيده.
تاكنون اشياء مختلفي مانند سفالهاي ساده و لعابدار، ظروف مربوط به دوره ايلخاني و
صفوي، اشياء فلزي و آلات جنگي و دو گوي فلزي مربوط به توپهاي دوران صفويه، معروف
به زنبورك يافت شده است. در مورد اين قلعه، مؤلف كتاب جغرافياي كرمان مينويسد:"
قلعه بسيار محكم با حصني مستحكم است. مرحوم امير توپخانه مباركه كه به كرمان آمد آن
بنا را به كلي منهدم و خراب كرد. و اكنون خرابه است." در حال حاضر وجود يك دكه
روزنامه فروشي در جلوي ارگ و نيز ساخت غرفهاي بر بدنه ارگ از زيبايي اين بناي تاريخي كاسته است.
خانه بهادر
الملك اين خانه بازمانده يكي از
چهرههاي سياسي و متمكنين بردسير يعني عبدالمظفرخان، معروف به
بهادرالملك (متوفي به سال 1329 ش) است كه در داخل شهر بردسير حاشيه
خيابان شريعتي قرار دارد. مصالح اصلي ساختمان خشت خام است و در برخي از قسمتهاي آن آجرهاي
چهارگوش نيز به كار رفته است. بناي مذكور زيبايي خاصي دارد. با ورود به
اين خانه وارد فضاي باري ميشويم در سمت شمال حياط، اتاق بزرگي كه
اصطلاحاُ به آن سه دري ميگويند جلب توجه ميكند، در قسمت تالار و در
شرق و غرب خانه اتاقها و رواقها قرار گرفته اند. در شمال شرق، يك برج خشتي مدور و دو طبقه است كه از زيبايي خاصي
برخوردار بوده و شكوه بيشتري به مجموعه بنا بخشيده است. زيباترين بخش
برج قسمت زيرين آن است كه به صورت هلالي و باز روي كوچه قرار گرفته
است.
در حال حاضر اين خانه تاريخي به باغ موزهاي جهت بازديد عموم مردم
تبديل شده است.
آسياب آبي ترشاب: اين آسياب در روستاي
ترشاب و در زير زمين قرار دارد. آب به داخل چاه آن كه 14 متر عمق دارد
سرازير ميشود و هنگام خروج از چاه با فشار باعث چرخش سنگ آسياب
و آرد كردن گندم ميشود.
آسياب حنيفه: اين
آسياب در روستاي حنيفه ،سه كيلومتري جنوب بردسير،
و در مسير رودخانه
قرار دارد كه نماي گنبد گونه آن جلب توجه ميكند.
مذهبي:
پير جار سوز بقعه پير جارسوز ،مشهور به پير برحق، بنا به برخي
روايات داراي قدمتي قريب 700 سال است، هرچند كه عدهاي آن را از
آثار تاريخي قرن هفتم
هجري ميدانند. از اين بنا در گذشته به عنوان
آتشكده استفاده ميشده. پس از اسلام، جمعي از عرفا اين مكان را
براي عبادت و عبوديت بر ميگزينند و پس از وفات در همين محل به خاك
سپرده ميشوند. هنوز آثاري از قبور آنان برجاست.
شكل اين بنا از خارج به صورد چهار ضلعي و از داخل هشت ضلعي است.
گنبد آن از نوع دو پوشهاي و مصالح آن آجر است. وجود گچبريهاي داخل
ساختمان با تزئينات نقاشي و مزين به خط كوفي، جلوه خاصي به آن
بخشيده است.
امام زاده سيد
محمد(ع) اين زيارتگاه در
داخل شهر بردسير قرار دارد و در مراسم مذهبي مختلف با حضور وسيع و
گسترده اهل يقين، حال و هواي خاصي به خود ميگيرد. ظاهراً نسبت آن
بزرگوار با هشت واسطه به امام دوم شيعيان ميرسد.
امام زاده عبدالله (ع)
اين امام زاده در قريت العرب بردسير و در محوطه گورستان شهر قرار
گرفته. بناي جديدي كه در ساخت آن آجر بكار رفته، جايگزين بناي قبلي شده، هرچند كه
در اين مجموعه نيز از سبك سنتي استفاده گرديده. گنبد اين مكان كاشيكاري فيروزهاي
بوده و روي ساختمان هشت ضلعي موجود قرار گرفته. عدهاي بر اين عقيده اند كه نسب اين
امام زاده به فرزندان حضرت عباس(ع) ميرسد.
طبيعي:
لاله زار سرزميني كه در هر گذرش چشمهاي ميجوشد، و هر قطعه خاكش
چمنزاري چشم نواز است. درههاي سرسبز، پونهزارهاي معطر و آسماني
كه دشتي از پرواز پرندههاست. كاشت گل محمدي در زمينهاي مستعد اين
روستا در سطح وسيع و انبوه، حال و هواي ديگري به آن بخشيده، گلزاري
كه بخصوص در فصل برداشت محصول و گلابگيري، روح آدمي را نوازش ميدهد و مشام جان او را از عطر اين گلها سرشار
ميسازد.
هر فصل نيز زيبايي خاص خود را دارد، در تابستان، خنكاي نسيمي كه از
ارتفاعات بيش از چهار هزار متري كوههاي همجوار مانند تخت
عبدالبيگي و منطقه كوه شاه ميوزد، گرماي اين فصل را به فراموشي ميسپارد و بهار را به ارمغان
ميآورد. وجود چشمه زارها، دشتهاي
سرسبز و سپيدارهاي سر به فلك كشيده، تصويري از اينهمه زيبايي است.
در فصل زمستان نيز، لاله زار از شكوه و زيبايي خاصي برخوردار است.
وجود كوهها و درههاي پر از برف و دشتهاي سپيد پوش ميتواند مكان
مناسبي براي ورزش بخصوص اسكي باشد.
روستاي بيدخوان
اين روستا از آب و هواي مناسبي برخوردار بوده و از جمله تفرجگاههاي استان به شمار
ميرود. كوچه باغهاي زيبا، انبوه درختان گردو،
جويهاي آب روان و خنكاي نسيم، از جمله ويژگيهاي اين روستا است.
درخت گردوي چند صد ساله با تنهاي به قطر بيش از 6 متر نيز از ديدنيهاي اين روستا
ميباشد.
درياچه حلبي ساز اين درياچه در مسير جاده بردسير - سيرجان و 27 كيلومتري غرب اين
شهر، جلوه ديگري از جاذبههاي گردشگري است. با ايجاد سد در محل، از
هدر رفتن آب درياچه جلوگيري شده و امروزه مورد استفاده كشاوزران
مجاور است. اين درياچه اكثراٌ ميعادگاه ماهيگيران استان است.
درياچه ترشاب
اين درياچه فصلي در فاصله 13 كيلومتري شهر بردسير و در نزديكي
روستاي ترشاب واقع است. از چاههاي اطراف آن صداهاي ناهنجاري به
گوش ميرسد كه هنوز علت آن مشخص نشده.
منبع: گلابزاده، سيد محمد علي "بردسير، نگارستان طبيعت"
انتشارات مركز كرمان شناسي 1384
* A Bronze
Bowl Excavated at Ghubayra ,
Geza Fehervari
Bulletin of the School of Oriental and African Studies,
University of London, Vol. 39, No.1 (1976), pp. 99-105
